PinkiDalalOnline

Khonoma doesn’t make an entrance. It just slowly shows up. As you drive closer, the hills begin to fold around you, terraces appear one after another, and suddenly you’re inside a village that feels calm in a way that’s hard to explain. About twenty kilometres from Kohima, this Angami Naga village in Nagaland is known as Asia’s first Green Village but when you’re there, that label feels almost unnecessary. Khonoma doesn’t need to advertise what it is.   Khonoma is a historic village, with sources suggesting it's about 700 years old, established by the Angami people. "Warrior Village" Known for its brave resistance against British colonial forces, it has a rich history of martial skills. we climbed a hill overlooking the village. The walk was easy, unhurried. From the top, Khonoma spread out beautifully terraced fields blending into forests, rooftops fading into the valley. Old fort remains stood along the ridge, reminders of a time when this village wa...

થોડાં વર્ષો પૂર્વે એક દિલ્હીમાં આઇએએસ અધિકારીમિત્રના ઘરે મહેમાન બનવાનો પ્રસંગ નિર્માણ થયો હતો. મારા માટે રાત્રે ડિનરમાં અધિકારીના પત્નીએ સ્પેશિયલ કોફતાં બનાવ્યા હતા. જે રીતે સર્વ કર્યા હતા તે જોવાલાયક હતું. પહેલા કોળિયો ભર્યો ને મારા ગળે અટકી ગયો.  મેં યજમાન દંપતિ સામે જોઈને કહ્યું, તમને તો ખબર છે કે હું વેજિટેરિયન છું..  અફકોર્સ, બેઝિઝક ખાવ આ તો કટહલ કોફતાં છે. મેં તો આ નામ સાંભળેલું નહોતું ( ત્યારે પેલી સિરીઝ નહોતી આવી).  મારા ચહેરો જોઈને તેમને ખ્યાલ આવ્યો હોય કે કેમ તે પેલા મિત્રપત્ની એ આ પાછળ કેટલી મહેનત કરી તે વિગતવાર સમજાવ્યું. ફણસને ઝાડ પરથી ઉતારવા , તેને કરામતથી કાપવા ને પછી આ શાક બનાવવા સુધીની જહેમત. એમની મહેનતની કથા સાંભળીને પણ મારું દિલ ન પીગળ્યું જે  તેમને અપમાન જેવું લાગ્યું તે સમજી શકાય તેમ હતું પણ સોડમમાં,સ્વાદમાં અજબ લાગતી ચીજ ન ખાય શકાય તેમાં વાંક કોનો?  બાળપણમાં ફણસ તો નહીં પણ તેના ચાંપા ઘરે આવતા હતા તેવું થોડું યાદ છે ત્યારે પણ ભાવ્યું  હોય તેમ યાદ નથી. હા ભાવે તેની ગોટલીનું શાક.  ગુજરાતમાં કદાચ તેનું મહત્વ નથી પણ સમગ્ર સ...

આ ગોવાને કોણ જાણે છે ? હમણાં એક ગોવાની મિત્રને  મળવાનો પ્રોગ્રામ થયો. આમ પણ જૂનાં મિત્રો મળે ત્યારે સામાન્યરીતે ધર્મ અને રાજકારણ વિષે ચર્ચા કરવાનું ટાળી દીધું છે. આ બે વિષયમાં સમાન રસવાળા મિત્રો પણ ક્યારે તલવાર તાણીને સામસામે આવી જાય કહેવાય નહીં. થોડાં જૂનાં સંસ્મરણો વાગોળી લીધા પછી એ જ રસ રુચિની ચર્ચા હતી. સંસ્કૃતિ, સંગીત, સાહિત્યની વાતો વચ્ચે  બોબીના ગે ગે રે સાહિબા ગીતની વાત નીકળી. મૂળ તો એ છે ગોઅન ફોક સોંગ. લોકગીતનું એક આગવું વિશ્વ છે.  દરેક ભાષામાં મળતાં લોકગીત તેમના સમય,સંસ્કૃતિ, સમયકાળ અને સંજોગો વિષે ન જાણે કેટલું બધું કહી જાય છે. પણ, આપણે તો આ ગીત બોબીમાં જોયું. વળી સંગીતમર્મી રાજ કપૂરે એનાથી વાતાવરણ જ કેવું સર્જ્યું હતું કે આપણને લાગે કે નાયિકા પોતાના પ્રિયતમ ને મળવા જવા નદીને પાર ઉતારવા નાવિક ને વિનંતી કરતી હશે. અત્યાર સુધી મારા મનમાં આ જ છાપ હતી. પણ,  આ વાત અર્ધસત્ય છે તેની જાણ નહોતી. આ ગીત પાછળની સ્ટોરીથી તદ્દન અજાણ મને જે જાણવા મળ્યું , કદાચ ઘણાં આ વાતથી જ્ઞાત હોય તો ખ્યાલ નથી પણ મેં આ પહેલીવાર જાણ્યું એટલે લખ્યા વિના ન રહી શકી.  આ ગીત ...

ભારતમાં પણ આવી કોઈ જગ્યા છે , જુઓ તો જ માની શકો.  શ્રીનગરથી અમારે જવાનું હતું યુસમર્ગ.  ખરેખર તો મારા માટે  આ નામ જ ભારે વિસ્મયકારી હતું. આ પૂર્વે કોઈ પણ કાશ્મીર પ્રવાસ સમયે ક્યાંય કોઈ  પાસે સાંભળ્યું કે જાણ્યું નહોતું.  જયારે આઇટેનરીમાં યુસમર્ગનું નામ જોયું એટલે ગૂગલ પર  શોધ કરી. તેમાં પણ ખાસ જોઈએ તેવી માહિતી તો ન મળી. ખૂબ રમણીય જગ્યા છે, માત્ર નિસર્ગપ્રેમી વિદેશીઓ જ આવે છે તેવા સંદર્ભ જાણ્યા એટલે લાગ્યું કે ખાસ સુવિધા નક્કી નહીં હોય અન્યથા દેસીઓ તૂટી પડે. શ્રીનગરથી યૂઝમર્ગ જવાનું હતું. રસ્તો ખાસ લાંબો નથી, પણ વચ્ચે એક સુંદર ધોધ જોવાનો હતો. નામ અહરબલ ફોલ. કાશ્મીરીમાં અહરનો અર્થ થાય છે ઝરણું કે જેને ચશ્મા કહે છે અને બલ એટલે મુખ. ઝરણનું મૂળ , મુખ તે   અહરબલ ધોધ. શ્રીનગરથી છે તો માત્ર 75 કિલોમીટરના અંતરે પણ મુંબઈમાં 75 કિલોમીટર અને કાશ્મીરના પહાડી રસ્તા પર ટેમ્પો ટ્રાવેલરમાં  કિલોમીટર જુદી જ ગણતરી થાય. તેમાં પણ ત્યાં પહોંચાડતો રસ્તો પુલવામા ગામમાંથી પસાર થતો હતો. હા, એ જ પુલવામા જેના પર થયેલા એટેકથી એક એક હિન્દુસ્તાની હલબલી ગયા હતા. વચ્ચે ...

           માર્તંડ મંદિરની મુલાકાત પછી અમારે પહોંચવાનું હતું પહેલગામ. જ્યાં પહોંચવાનો રસ્તો સફરજનના બગીચાઓ વચ્ચેથી ગુજરે છે.  પહેલગામ નામને કોઈ પરિચયની જરૂર નથી. તે કાશ્મીરના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલા સ્થળોમાંનું એક છે, જ્યાં  શિયાળો હોય કે ઉનાળો, પાનખર કે વસંત કાશ્મીરના શ્રીનગરની જેમ વર્ષભર પ્રવાસીઓ આવે છે.  પહેલગામ પ્રવાસનો એક ભાગ ન હોય ત્યાં સુધી કાશ્મીરની કોઈ સફર પૂર્ણ થતી નથી. આ હરિયાળું મેદાન હિમાલયની બે પર્વતમાળા  પીર પંજાલ ને ઝંસ્કારની મધ્યમાં છે . શ્રીનગરથી લગભગ 100 કિલોમીટરના અંતરે આવેલું, પહેલગામ લીલાછમ ઘાસના મેદાનો, ગાઢ જંગલો અને નૈસર્ગિક જલસ્તોત્ર માટે જાણીતું છે. જુલાઈ અને ઓગસ્ટમાં અહીંથી શરૂ થતી અમરનાથ યાત્રાની વાર્ષિક યાત્રા અહીંથી શરૂ થાય છે એટલે નાની મોટી હોટલોનો પાર નથી.  બેતાબ વેલી કદાચ પહેલગામમાં સૌથી વધુ લોકપ્રિય પ્રવાસી આકર્ષણ છે. તે મુખ્ય શહેરથી લગભગ 7 કિલોમીટરના અંતરે ચઢાવ પર છે. આ હરિયાળું મેદાન હિમાલયની બે પર્વતમાળા  પીર પંજાલ ને ઝંસ્કારની મધ્યમાં છે.  પહેલગામમાં જ્યાં જાવ ત્યાં લિદ્દ...

1200 વર્ષ પૂર્વેની ધરોહરની સાબિતી છે માર્તન્ડ સૂર્ય મંદિર  રળિયામણું દક્સમ સવારે છોડવાનું કારણ હતું. જવું હતું બીજા એક સ્થળે, સિંથન ટોપ. એ પણ માર્ગન ટોપ જેમ જ, જે કિશ્તવર થઈ અને ભારત પાકિસ્તાન સીમા પર આવેલા સંખ્યાબંધ  ગામને અનંતનાગ જિલ્લા સાથે જોડે છે. ઊંચાઈ માર્ગન જેટલી નથી પણ તો ય 12000 ફિટ ખરી. ત્યાં સુધી પહોંચવા માટે સહેલાણીઓ એ અગાઉથી પરમિશન લેવી જરૂરી છે.  સામાન્યરીતે આ વિસ્તારોમાં સહેલાણીઓની એન્ટ્રી પ્રતિબંધિત છે, જવું હોય તો અગાઉથી પરમિશન લેવી જરૂરી છે. અમારી પાસે જરૂરી પરમિશન હોવા છતાં સ્થાનિક પોલીસ દ્વારા  વાનને રોકવામાં આવી. એક ડીએસપી કક્ષાના ઓફિસરની મધ્યસ્થીથી કાફલો આગળ વધ્યો.  સિંથન ટોપ પરથી દૂર સુધી વિસ્તરેલી ખીણ, સર્પાકાર રસ્તા જોઈને ધરાયા નહોતાં ત્યાં તો હળવા છાંટા વરસ્યા. વેધર ચાર્ટે આગાહી તો કરી હતી. સૌ સજ્જ પણ હતા. હજુ કોઈ વિન્ડચીટર બહાર કાઢે એ પહેલાં વાદળ હટી ગયા અને ફરી સોનેરી સૂર્યપ્રકાશવાળો દિવસ ખુલી ગયો. એક નાની ટપરી જે ખુલવાની તૈયારીમાં હતી ત્યાં કાવાનો પ્રોગ્રામ થઈ ગયો. કાશ્મીરમાં હો ને કાવો ન પીઓ તે તો બહુ નબળી વાત. કાશ્મીરી કાવાથી અપરિ...